Edebiyat Sözlüğü

Search for glossary terms (regular expression allowed)
Term Definition
ABSÜRT

Anlamsal öğeleri birbiriyle bağdaşmayan… Mantık açısından mantık kurallarına aykırı olanı dile getiren, ögeleri birbirini tutmayan, birbiriyle bağdaşmayan saçma düşünce.

ABSOLUTİZM

Mutlakçılık. Herhangi bir eserde ya da ilkede bir ebedinin varlığına ve değişmezliğine inanmak, eseri ya da ilkeyi bu değişmeze göre incelemek.

Ablatif

Dil bilgisinde çıkma, ayrılma durumunu bildirir, ismin -den hali veya ayrılma, çıkma, uzaklamşma durumu anlamındadır. Fransızcadan dilimize geçmiştir. Ablatif eki -den (-den, -dan, -ten, -tan) ekidir. (araba-dan, ev-den, çiçek-ten...)

ABECE

Alfabemizdeki ilk üç harfin (a,b,c) birleştirilerek söylenmesiyle oluşan bu kelime "alfabe" anlamında kullanılmaktadır.

ABDAL

Şiir ve düzyazıda "derviş anlamında kullanılan bu kelime halk ozanlarının mahlası olarak da kullanılmıştır.

ABDAL (Abdâl) Arapça "halef, ulu" anlamlarına gelir. Arapça "bedil" kelimesinin çoğuludur. Abdal kelimesinin Türkçedeki anlamı "Dünyaya değer vermeyip Allah'a yönelen, gönlü temiz kimse" demektir. Tasavvuftaki anlamı belli bir mertebeye ulaşmış ve insanlara manevi bakımdan rehber olan ve genellikle gezgin derviş olan kimse demektir. Tasavvuf düşüncesine göre "âbid, zâhid, velî, sofî, derviş" de denilen abdallar; dünyaya değer vermeyen, kanaat sahibi, az yiyen, az uyuyan, kalabalıktan uzak yaşayan, az konuşan, konuştuklarında da Allah sevgisini, iyiyi, güzeli, doğruyu anlatan kişilerdir. Abdallar, halk tarafından çok sevilirler. Yine tasavvufta, Müslümanlara yardım etmeleri iin Allah tarafından görevlendirilen , yedi veya kırk kişi oldukları düşünülen ve "Ricâül' Gayb" denen kimselerin de abdallar olduğu ifade edilir. Tasavvuf anlayışında manevi olarak en üst mertebeye ulaşan abdala "Kutbü'l Aktâb" (Kutuplar kutbu) denir. Abdalân-ı Rûm (Rum abdalları) adı verilen abdal sınıfı, Osmanlı Devleti'nin kuruluşu ve ilk dönemlerinde Anadolu'da ve Rumeli'de Müslümanlığın yayılması için büyük gayret göstermişlerdir.

Tasavvufi halk edebiyatında gezgin derviş olan bazı şairler, isimlerinin başına veya sonuna abdal kelimesini getirerek mahlas olarak kullanmışlardır. (Kaygusuz Abdal, Pir Sultan Abdal...)